Powołanie Rudzkiego Parku Kulturowego w gminie Ćmielów budzi niekończące się kontrowersje. Z jednej strony mieszkańcy i Krzemionki, z drugiej prywatny przedsiębiorca i samorząd gminy Ćmielów. Z jednej strony spokój bez kopalni wapienia i składowisk śmieci, wielkopowierzchniowych farm fotowoltaicznych oraz zachowaniem dziedzictwa UNESCO jakim są Krzemionki, z drugiej żądanie domniemanych odszkodowań i straszenie zapaścią gminy przez burmistrz.

W lipcu 2025 roku właściciele terenów znajdujących się w miejscowości Ruda Kościelna, leżących w strefie buforowej komponentu 1. oraz na obszarze objętym planem zagospodarowania przestrzennego umożliwiającym podjęcie górniczej eksploatacji wapienia, złożyli również skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Ćmielowie o powołaniu parku kulturowego. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w listopadzie 2025 r. orzekł o nieważności tej uchwały w związku z czym Muzeum Historyczno-Archeologiczne złożyło do Prokuratury Okręgowej w Kielcach wniosek o przyłączenie się prokuratora do sprawy w postępowaniu sądowo-administracyjnym i wniesienie skargi kasacyjnej. Skarga została złożona, zatem kwestia dalszego funkcjonowania Rudzkiego Parku Kulturowego zostanie rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że w sprawie Rudzkiego Parku Kulturowego Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał w krótkim odstępie czasowym dwa sprzeczne ze sobą orzeczenia - jedno w sierpniu, drugie w listopadzie ub.r.

O tym, że do Prokuratury Okręgowej wpłynął z muzeum wniosek potwierdza rzecznik prasowy Prokuratury Okręgowej w Kielcach Daniel Prokopowicz.

-Wniosek został poddany analizie przez prokuratora, który uznał, że są podstawy, aby przyłączyć się do tego postępowania w związku z tym wywiódł skargę od wyroku WSA w Kielcach . Czekamy na decyzję Naczelnego Sądu Administracyjnego- mówi D. Prokopowicz.

Wśród opinii, które pojawiały się publicznie wynikało również, że przez RPK konserwator zabrania pewnych inwestycji, m.in. budowy, rozbudowy domu.

-Z racji utworzenia Rudzkiego Parku Kulturowego Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków nie wprowadził żadnych obostrzeń dotyczących działalności inwestycyjnej i budowlanej na jego terenie; obostrzenia dotyczące zakazu eksploatacji odkrywkowej kopalin, budowy wielkopowierzchniowych farm fotowoltaicznych oraz składowania odpadów wynikały bezpośrednio z treści uchwały Rady Miejskiej w Ćmielowie powołującej Rudzki Park Kulturowy; ewentualne kolejne obostrzenia dotyczące warunków gospodarowania na terenie RPK mogłyby być wprowadzone w planie zagospodarowania przestrzennego parku, o ile taki zostałby uchwalony (a nie został) - podkreśla Marek Florek, główny specjalista ds. zabytków Delegatura w Sandomierzu Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Mieszkańcy, którzy chcieli wybudować, rozbudować dom na terenie Rudzkiego Parku Kulturowego nie musieli występować (i nie występowali) do Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – Delegatury w Sandomierzu WUOZ o wydanie stosownego pozwolenia. Gmina Ćmielów, zgodnie z art. 60 w powiązaniu z art. 53 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 27 marca 2003 r. (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1130 z późniejszymi zmianami) wydając decyzje o warunkach zabudowy powinna je uzgadniać z Świętokrzyskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków – Delegaturą w Sandomierzu WUOZ. Żadna inwestycja (budowa) dla której wydano decyzję o warunkach zabudowy, a następnie pozwolenie na budowę realizowana na terenie Rudzkiego Parku Kulturowego nie została wstrzymana przez Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – Kierownika Delegatury w Sandomierzu WUOZ.

Jak podkreśla zaznacza Marek Florek główny specjalista ds. zabytków, Delegatura w Sandomierzu Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków do czasu rozpatrzenia sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała o powołaniu Rudzkiego Parku Kulturowego jest obowiązująca, gdyż w związku ze złożeniem skargi, wyrok WSA nie jest prawomocny.

-W przypadku podtrzymania przez NSA postanowienia WSA o uchyleniu uchwały Rady Miejskiej w Ćmielowie, a więc likwidacji Rudzkiego Parku Kulturowego inwestycje na tym terenie nie będą musiały być uzgadniane z wojewódzkim konserwatorem zabytków z uwagi na obostrzenia wynikające z powołania parku kulturowego, podobnie jak to miało miejsce wcześniej, kiedy park formalnie istniał- mówi M. Florek. Powtórzę jeszcze raz – obostrzenia dotyczące inwestycji na terenie parku kulturowego mogą wynikać z zapisów planu zagospodarowania przestrzennego parku ewentualnie z zapisów samej uchwały samorządu powołującej park kulturowy (warunków gospodarowania w niej zawartych), nie z warunków wprowadzanych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. Wymóg uzgadniania inwestycji bądź zasad gospodarowania z wojewódzkim konserwatorem zabytków, tak jak ma to zresztą miejsce obecnie, będzie dotyczył terenów na których zlokalizowane są obiekty, w tym stanowiska archeologiczne, wpisane do rejestru zabytków bądź ujęte w gminnej ewidencji zabytków.

-Muzeum jako zarządca dobra UNESCO - Krzemionkowskiego Regionu Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego, nie był stroną ostatniego postępowania przed WSA, a nawet nie wiedział, że sprawa się toczy i zapadł wyrok-podkreśla dyrektor Muzeum Historyczno- Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim Andrzej Przychodni. W sprawie tej interes osób skarżących uchwałę o powołaniu Rudzkiego Parku Kulturowego, który jest właściwą formą ochrony dla dwóch komponentów dobra UNESCO i ich otoczenia, czyli części pola górniczego Krzemionki i pola górniczego Borownia, sprzągł się ze stanowiskiem organu czyli Urzędu Miasta i Gminy Ćmielów. Możemy domniemywać, że jednym z powodów wydania takiego, a nie innego orzeczenia WSA z listopada 2025 była zbieżność stanowisk stron postępowania. W takiej sytuacji strony zapewne przyjęły, że nie nastąpi odwołanie od wyroku. Takie uprawnienia przysługują jednak prokuratorowi, dlatego Muzeum złożyło wniosek do Prokuratury Okręgowej w Kielcach. Powstanie kopalni wapienia w Rudzie Kościelnej, szeregu wielkopowierzchniowych farm fotowoltaicznych czy magazynów energii w strefach ochronnych komponentów dobra będzie natomiast równoznaczne z rozpoczęciem procedury zmierzającej do wykreślenia Krzemionkowskiego Regionu… z listy UNESCO. Takiego rodzaju inwestycje w strefach buforowych są bowiem całkowicie sprzeczne z wytycznymi do Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego ratyfikowanej przez Polskę 6 maja 1976 r. Zakazy obowiązujące w Rudzkim Parku Kulturowym dotyczą właśnie takich działań, a nie budowy domów jednorodzinnych, budynków gospodarczych, przyłączy do istniejących domów itp. Obecne zawieszanie przez gminę postępowań, także w takich sprawach związanych z bieżącymi potrzebami mieszkańców, wynika wyłącznie z braku planów zagospodarowania przestrzennego, obowiązkowych dla terenu parku kulturowego. Przypomnijmy jednak, że chociaż w kwestii projektów planów miejscowych gminie rok temu zaoferowano pomoc finansową, ta została odrzucona i zamiast do realizacji uchwały z 2023 r. o sporządzeniu planów zagospodarowania przestrzennego, przystąpiono do prób likwidacji parku kulturowego. Trudno stwierdzić, żeby takie działanie odbywało się w interesie społecznym i służyło zapewnieniu niezbędnej ochrony dla zabytków i ich otoczenia.