Lamus dworski sensacyjnym odkryciem parku Pałacu Wielopolskich

O tym, że ziemia wokół Pałacu Wielopolskich, gdzie mieści się Muzeum Historyczno – Atchelologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim,  kryje jeszcze wiele archeologicznych tajemnic mówił Kamil Kaptur, podczas spotkania z nami w marcu br. I już kiedy ruszyły prace związane z rewitalizacją parku pałacowego, wiadomo było, że ostrowieccy archeolodzy z pewnością “ coś wykopią”. Tym razem natrafili na dobrze zachowaną  konstrukcję lamusa dworskiego. O niezwykle intertesującym odkryciu mówi Kamil Kaptur, kierownik Działu Archeologii MHA. 

 -W pobliżu północno-zachodniego narożnika pałacu udało się odsłonić prawie w całości relikty murowanego budynku, które z dużą dozą prawdopodobieństwa identyfikować można z dawnym dworskim lamusem. Lamus to murowany bądź drewniany budynek stawiany w pobliżu dworu, w którym przechowywano różne cenne przedmioty czy dokumenty. O lamusie przy dworze w Częstocicach nie wspomina inwentarz z 1618 roku, jest za to kilkukrotnie wzmiankowany w latach 1816-1836. W tym czasie lamus, podobnie jak i inne zabudowania dworskie, był już stary i w złym stanie technicznym. Opisywany jest jako budynek murowany, sklepiony, kryty gontem, z posadzką z „ciosowego kamienia”, żelaznymi drzwiami i jednym zakratowanym okienkiem. Odkryta w trakcie badań budowla doskonale pasuje do tego opisu. Mamy do czynienia z budynkiem na pewno murowanym, być może nawet dwukondygnacyjnym, na co wskazują fundamenty i dolne partie ścian zewnętrznych o grubości ok. 1 m. Wykonano je z łamanego kamienia łączonego zaprawą. Wewnątrz zachowała się prawie w całości opisywana w źródłach posadzka z piaskowcowych płyt. Budowla jest niewielka (ok. 7 x 5,5 m), o jeszcze mniejszej powierzchni użytkowej, bez żadnych wewnętrznych podziałów i z wejściem od północy. Jest to więc solidny, jednoizbowy budynek o specjalnym przeznaczeniu. Za identyfikacją odkrytej budowli, jako lamusa przemawiają również archiwalne wzmianki o znajdującej się w jego bliskim sąsiedztwie murowanej, sklepionej piwnicy. I rzeczywiście, w tym samym rejonie w trakcie badań archeologicznych prowadzonych w 2029 roku natrafiono na pozostałości takiej piwnicy, ukryte pod fundamentami obecnego pałacu. Sam lamus został wzniesiony zapewne pomiędzy połową XVII a połową XVIII wieku, a wyburzono go w 2 połowie XIX stulecia podczas przygotowywania terenu pod budowę pałacu dla Wielopolskich i organizację przestrzeni parku. Odkrycie jest pewnym „przełomem” w badaniach na stanowisku w Częstocicach. Znając lokalizację budynku o określonej funkcji i konfrontując ją z historycznymi opisami, można pokusić się o próbę rekonstrukcji całego układu przestrzennego dawnego zespołu dworsko-folwarcznego z XVI/XVII-XIX wieku – przyznaje Kamil Kaptur.

Przypomnijmy, że badania archeologiczne, dzięki którym udało się dokonać tego niezwykłego odkrycia, są prowadzone równolegle z rewitalizacją parku pałacowego. Park, otaczający pałac jest jednym z najcenniejszych obszarów pod względem badawczym  na terenie miasta. Dzięki prowadzonym od wielu lat badaniom wykopaliskowym wiemy, że znajdują się tu ślady pozostałości działalności człowieka od młodszej epoki kamienia po czasy nowożytne, a samo wielokulturowe stanowisko zostało odkryte w latach 60 ubiegłego wieku. Być może  ziemia wokół parku kryje w sobie  jeszcze inne skarby...